6.8 C
Ankara
7 C
Bakü
1 C
Taşkent
27 Ocak 2021, Çarşamba

NEDEN GEZEGEN VE YILDIZLAR KÜRE ŞEKLİNDEDİR?

Bunları Kaçırmayın 🙂

Şirin Kırşehirim

Doğma büyüme Ankara'lıyım. Anne ve babadan dolayı da Kırşehir'liyim. Kırşehir ile ilgili hatıralarım ise 1965-1968 yıllarını kapsar.
00:01:04

İLHAM ALİYEV’E 19 MAYIS TÜRK DÜNYASI DİRİLİŞ ÖDÜLÜ

Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfının “19 Mayıs Türk Dünyası Diriliş Ödülü”nün bu yıl Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’e verilmesi kararlaştırıldı. Detaylar yazının devamında. Vakıf Başkanı Yahya Akengin'in açıklaması videoda.

Arama motorunda bu soruyu yazın ve bulduğunuz cevaplara bir bakın. Birçoğu sizin için anlaşılmaz formüller ve karmaşık denklemler içeriyor olacaktır. Bilişim çağında, bilgi çok hızlı yayılıyor olsa da temel bilimsel olgular anlaşılır ve basit şekilde insanlara ulaştırılamıyor. Hem fizikçi hem de filozof olan Doç. Dr. Enis Doko’nun bu ve benzeri sorulara verdiği yanıtlar önemli bir eksikliği kapatacak nitelikte.

NEDEN GEZEGEN VE YILDIZLAR KÜRE ŞEKLİNDEDİR?

“Bunun cevabı en temelde, büyük cisimlerde yer çekimi yasasının tek etkin kuvvet olması ve bu yasanın küresel simetriye sahip olmasıdır. Eğer fizikçi ya da matematikçi değilseniz bu açıklama size anlaşılmaz gelmiş olabilir. Bu cümleyi daha iyi anlamaya çalışalım.

Eğer herhangi bir küçük cismi alırsak, bu cisme istediğimiz şekli verebiliriz. Bunun temel sebebi küçük cisimlerde yer çekimi kuvvetinin pek fazla etkili olamamasıdır. Bu boyutlarda, yerçekimi dışındaki kuvvetler (mekanik yani statik elektrik kuvvetleri) de etkilidirler. Bu yüzdendir ki biz insanlar, asteroitler, arabalarımız vs gibi küçük cisimler istedikleri şekillerde olabilirler.

Ancak cisimler büyüdükçe yerçekiminin önemi artar. Köpek kulübesi yaparken, kulübenin temelinin güçlü olması önemli değildir, zira yerçekimi bu kulübeyi kolay kolay yıkamaz. Tahtanın mekanik kuvveti, yerçekimini kolayca yendiği içindir ki temele fazla dikkat etmeyiz. Ancak 100 katlı bir bina inşa edersek, bırakın tahtayı, betonun bile mekanik kuvveti yerçekimi kuvvetini kolay kolay yenmeye yetmez. Bu büyük ölçülerde, temeli çok sağlam yapmak çok önemlidir. Aksi takdirde yerçekimi kısa sürede binayı paramparça eder. Eğer bu durumu abartır, 100 000 katlı bir bina yapmaya kalkarsanız, temeli ne kadar sağlam çelikle yaparsanız yapın, fayda etmez, yerçekimini bu boyutta yenebilecek hiçbir mekanik kuvvet yoktur. Kısa sürede binanız yerle bir olacaktır. Dolayısı ile yıldızlar ve bizim gezegen gibi ağır cisimlerde, yüzeyinden fazla yükseğe ulaşacak bir cisim inşa etmek mümkün değildir.

Şimdi sorumuza dönelim. Yıldızlar çoğunlukla gaz ve tozdan oluşurlar. Bu gaz ve toz başta istediği şekle sahip olabilir. Ancak zamanla bu cisim kaçınılmaz bir biçimde küreye dönüşecektir. Neden mi? Var sayalım ki yıldız küp şeklinde olsun. Küpün kenarları, küpün yüzeylerinden epey yüksek olacaklardır. Bu kenarları gazdan ve tozdan yapılmış yüksek binalar gibi düşünebiliriz yani. Yukarda da değindiğimiz gibi bu binanın ayakta kalma şansı yoktur, er ya da geç bina yıkılacaktır. Dolayısı ile uçlar merkeze doğru düşmeye başlayacak, yüzeyden fazla yüksek nokta kalmayana kadar da bu süreç devam edecektir. Yüzeyinin bir noktası diğerinden yüksek olmayan ise tek cisim küredir. Küre yüzeyindeki her nokta merkezden eşit mesafededir. Bundan dolayıdır ki, gaz gibi mekanik olarak zayıf bir malzemeden yapılmış yıldız er ya da geç küresel şekle gelecektir. Aynı durum gezegenler için de geçerlidir. Onlar da benzer süreçlerle er ya da geç küresel şekli alacaklardır. Tabi gezegenler katı maddelerden yapıldıkları için, onların yüzeyinde, dağ olarak adlandırdığımız, kürsel yapıyı bozan ufak şekiller oluşabilir. Ancak bu şekillerin yüksekliği, cismin yarıçapının binde birini bile bulamamaktadır. (en yüksek tepe Everest kabaca dünya yarıçapının 1400 de birine tekabül etmektedir, bundan dolayı dünyamız uzaydan epey küresel gözükmektedir). Gezegen büyüdükçe onda oluşacak dağların yüksekliği de küçülecek, cisim küreye daha fazla yaklaşacaktır.

Ancak dünyamız da yıldızlar da tam olarak kürsel değildir. Üst kısımları (kutup kısımları), ekvatora kıyasla daha batıktırlar.  Bunun nedeni cisimlerin kendi etrafında dönmesidir. Dönmenin etkisi ile cisimlerin ekvator kısımları biraz daha dışarı kaymaktadır. Kendi ekseni etrafında dönme hızı arttıkça bu çıkıklık daha fazla artar. Mesela güneşimiz fazla hızlı dönmediği için, dünyadaki insan yapımı bütün kürelerden (silikon mikro küreler hariç) daha mükemmel bir küredir. Güneşin ekvatoru kutuplara göre sadece 10 kilometre çıkıktır, bu ise 1.4 milyon kilometre yarı çapla kıyaslandığı zaman çok küçük bir rakamdır. Diğer taraftan, çok hızlı bir biçimde dönen Kartal takım yıldızının en parlak takım yıldızı Altair yıldız belirgin bir biçimde oval şekle sahiptir. Bu yıldızın yarıçapı kutuplarda güneşimizin yarıçapının 1.63 katı iken, ekvatorunda güneşimizin 2.03 katıdır!”

 

Benzer Kayıtlar

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

3,588BeğenenlerBeğen
102TakipçilerTakip Et
2,453TakipçilerTakip Et
55AbonelerAbone

Son Kayıtlar

Oğuzlar – Faruk Sümer

Merhum Prof. Faruk Sümer'in Türklük bilincine büyük armağanı olan, Türk tarihine ışık tutan, "Oğuzlar" adlı eserinde bulunan önsözü, Oğuzların tarihine bir giriş niteliğinde.
00:04:39

Türkeş : İttihatçılar Komitacıydı, Osmanlı’yı Yıkıma Sürüklediler.

Son günlerde hızla yayılan videosunda Alparslan Türkeş; Türk Milleti'nin haklı olduğu durumlarda hakkını savunabilmesi için güçlü konumda olması gerektiğini örnekleriyle anlatıyor.

Türkeş’e Amerikancı Diyenler! Bu Yazısını Okuyun: Milli Nüfus Siyaseti

Nüfusumuz, topraklarımızın yüzölçümü ve verim kabiliyeti göz önüne alınırsa düşüktür. Türkiye toprak­lan yüz milyon insanı rahatça geçindirecek zenginlik­tedir. Bu, bir görüş, bir iddia değil,...

Aşı’dan Ne Haber?

Dünya'da çirkin bir yarış var. Salgının en önemli ilacı olan aşılar üretildi. Şimdi pazarlaması yapılıyor. Zengin ülkeler ihtiyaçlarından bir kaç misli aşıyı sipariş ettiler,...
00:07:13

Kıbrıs Türklüğünün Unutulmaz Lideri Dr. Fazıl Küçük

Fazıl Küçük :Kıbrıs'ı Yunanistan'a bağlamak isteyen terör örgütü EOKA'ya karşı TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı)' yi kuran, ömrünü Kıbrıs Türklüğüne adamış, Türklük var oldukça hatırlanacak...