Türkiye başkanlık sistemine “evet” dedi.

referandum

Tarihe tanıklık ediyoruz derler ya, hep birlikte bir tarihe daha tanıklık ettik. 16 Nisan gününün Türk tarihine adını kalın puntolarla yazdıracak bir gün olduğunu kabul etmeyen hemen hemen kimse yok. 16 Nisan 2017 referandumunda alınan “Evet” neticesi Türk tarihinde nasıl anılacak, tartışma konusu olan o. Onu da gelecek nesiller yaşayıp görecekler. Türk milleti kararını verdi ve %51,4’lük bir oy oranıyla 18 maddelik anayasa değişiklik paketini kabul etti. Cenab-ı Allah’dan niyazımız, milletimizin verdiği kararı, milletimiz üzerinde hayırlı kılmasıdır.

Referandum sonucunda alınan “Evet” kararından daha çok, bazı başka başlıklar ülke gündemini meşgul etmekte. Bunlarda belki de en önemlisi ve en çok tartışılanı; Ak Parti, MHP ittifakının oy kaybı. Birçok programda, 1 Kasımdaki MHP seçmeninin çok büyük bir bölümünün referanduma Hayır oyu verdiği konuşuluyor. Ancak bunun ölçümünün yapılabilmesinin imkanı yok. 1 Kasım 2015’de Ak Partiye oy veren ancak 7 Haziran’da vermemiş olan büyük bir kitlenin göz ardı edilmemesi gerekiyor. Bu tartışmayı siyasetçilere bırakıp, anayasamızda özetle neleri değiştirdik bunlara bakalım.

Teklif no. Madde Değişiklik
1 Madde 9 Bağımsız olduğu belirtilen mahkemeler için ayrıca “tarafsız” ibaresi eklendi.
2 Madde 75 Milletvekili sayısı 550‘den 600‘e yükseltildi.
3 Madde 76 Milletvekili seçilme yaşı 25‘ten 18‘e indirildi ve maddedeki “yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanlar” kısmı kaldırıldı. Yerine “askerlikle ilişiği olanlar” ibaresi konularak, tecilli olanlar ve bir şekilde askerlikten muaf durumda olanlar milletvekili seçilme yetisine sahip oldu.
4 Madde 77 Meclis seçimleri için süre dört yıldan beş yıla çıkarıldı. Milletvekili ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin beş yılda bir aynı gün yapılması kararlaştırıldı. Ayrıca bir adayın, Cumhurbaşkanı seçiminde birinci oylamada gerekli çoğunluğun sağlayamaması durumunda ikinci oylamaya geçilmesi kabul edildi.
5 Madde 87 Meclisin, bakanları ve hükumeti denetleme yetkisi ile Bakanlar Kuruluna belirli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma hakkı verme yetkisi kaldırıldı.
5 Madde 89 Cumhurbaşkanın veto ettiği kanunun meclis üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (301) kabul edilebileceğine karar verildi.
6 Madde 98 Meclis, Bakanlar Kurulunu ve cumhurbaşkanı yardımcılarını meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru aracılığıyla denetleme yetkisine sahip oldu. Cumhurbaşkanı yardımcılarının yazılı soru cevaplama süresinin 15 gün olduğu belirtildi.
7 Madde 101 Cumhurbaşkanı aday olacak kişiler son yapılan seçimlerde tek başına veya başka bir partiyle birlikte en az %5 oy almış partiler tarafından veya 100 bin seçmen tarafından aday gösterilebileceği belirtildi. Seçilen Cumhurbaşkanının seçildiği partiyle ilişiğini kesmek zorunda olmadığına karar verildi.
8 Madde 104 Cumhurbaşkanı hem devletin hem de hükumetin başı ilan edilerek Başbakanlık kaldırıldı. Cumhurbaşkanı, yardımcılarını ve bakanları atayıp görevlerine son verme yetkisine sahip oldu. TBMM’nin yaptığı anayasa değişiklikliğini gerekli görürse halkoyuna sunma ve yürütmeyle ilgili konularda “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” çıkarma yetkisi verildi. Ayrıca Cumhurbaşkanının dört yıllık üniversite mezunu olması şartı değiştirilerek “yüksek öğrenim yapmış” olması şartı getirildi.
9 Madde 105 Cumhurbaşkanının vatana ihanet dışında sorumsuz olma durumu kaldırıldı. Cumhurbaşkanı hakkında meclisteki milletvekili tam sayısının beşte üçünün oyuyla herhangi bir suçtan soruşturma açılabilmesine karar verildi. Ayrıca Cumhurbaşkanının Yüce Divan’a gitmesi için tam sayının üçte ikisinin sağlanması kararlaştırılırken, hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanının seçim kararı alamayacağı da karara bağlandı.
10 Madde 106 Cumhurbaşkanına kendisine bir veya birden fazla yardımcı atama yetkisi verildi. Makamın boşalması hâlinde 45 gün içinde yeni seçim için süre verildi. Cumhurbaşkanı Yardımcısının yeni Cumhurbaşkanı seçilinceye kadar Cumhurbaşkanlığına vekalet edeceği belirtildi. Genel seçime bir yıl veya daha az süre kalmışsa milletvekili seçiminin de Cumhurbaşkanı seçimiyle yenilenebileceği, genel seçime bir yıldan fazla süre kalmışsa seçilen cumhurbaşkanının milletvekili seçimlerine kadar görev yapabileceği ve kalan bu sürenin Cumhurbaşkanlığının görev süresi açısından iki dönemden biri sayılmayacağı ifadelerine yer verildi. Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlar için işledikleri iddia edilen bir suça dair meclis soruşturması açılmasının, milletvekili tam sayısının beşte üçünün oyu ile mümkün olduğu ve aynı kişilerin Yüce Divan’a gönderilmesi için tam sayının üçte ikisinin oyunun gerektiği kabul edildi.
11 Madde 116 Cumhurbaşkanının kendisine ve meclisin üye tam sayısının beşte üçüne seçimleri yenileme hakkı verildi. Her iki tarafın da görev ve yetkilerinin, yeni Cumhurbaşkanının ve meclisin göreve başlamasına kadar devam etmesine karar verildi. Cumhurbaşkanının ikinci döneminde meclisin seçimleri yenilemesine karar vermesi halinde Cumhurbaşkanının bir defa daha aday olabilmesine karar verildi.
12 Madde 119 Cumhurbaşkanına olağanüstü hal ilan etme yetkisi ve meclise bunu onaylama, süresini uzatma veya kaldırma yetkisi verildi. TBMM’nin savaş haricinde olağanüstü hali dört aya kadar uzatabileceği belirtildi ancak üst üste olağanüstü hal ilan edebilme yetkisi kısıtlanmadı. Ayrıca cumhurbaşkanının olağanüstü hal sürecininde yayımladığı kararnamelerin de meclis tarafından görüşülüp karara bağlanacağı belirtildi.
(Komisyon tarafından çıkarıldı) Madde 123 Cumhurbaşkanı, üst düzey kamu görevlileri atamalarına ilişkin usul ve esasları belirleme hakkına sahip oldu.
(Komisyon tarafından çıkarıldı) Madde 126 Cumhurbaşkanına, merkezi idare kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş, görev, yetki ve sorumluklarını düzenleme hakkı veridli.
13 Madde 125 Cumhurbaşkanın bütün işlemlerine yargı yolunun açık olduğuna karar verildi
13 Madde 142 Savaş durumu olmadığı sürece disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulmasına son verildi.
13 Madde 146 Askeri mahkemeler kaldırıldığı için, Anayasa Mahkemesi’ndeki 17 olan üye sayısı 15 olarak değiştirildi. Bir üyeyi Askerî Yargıtay, bir üyeyi Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ibaresinin kaldırılmasına karar verildi. Anayasa Mahkemesi’nde cumhurbaşkanının seçtiği üye sayısı 14’ten 12’ye düşerken, meclisin halihazırda bulunan üç üye atamasında değişiklik yapılmamasına karar verildi.
14 Madde 159 Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun adı “Hâkimler ve Savcılar Kurulu” olarak değiştirildi, üye sayısı 22’den 13’e, daire sayısı üçten ikiye düşürüldü. Kurulun dört üyesinin cumhurbaşkanı tarafından, yedi üyesinin meclis tarafından atanmasına karar verildi. Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteşarının kuruldaki üyeliği değişmedi.
15 Madde 161 Cumhurbaşkanının bütçe kanun teklifini mali yılbaşından en az yetmiş beş gün önce meclise sunması gerektiği ve milletvekillerinin bütçe için gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneride bulunamayacağı kararlaştırıldı. Bütçenin süresinde yürürlüğe girememesi halinde geçici bütçe kanunu çıkarılacağı, eğer geçici bütçe kanunu da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilene kadar bir önceki yılın bütçesinin yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanacağı ifadelerine yer verildi.
16 Çeşitli maddeler Özellikle hükumetin yetkilerinin cumhurbaşkanına geçmesini içeren değişiklikler olmak üzere anayasanın bazı maddelerinde yukarıda sıralanmış maddelere uyum sağlamak için değişiklikler yapıldı.
16 Madde 123 Kamu tüzel kişilikleri düzenleme yetkisinde belirtilen ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak ifadesinin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle olarak değiştirilmesine karar verildi.
17 Geçici Madde 21 Bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimi ve genel seçimlerin 3 Kasım 2019’da gerçekleşeceği belirtildi. Buna rağmen meclisin erken seçim kararı alması durumunda her iki seçimin de aynı gün yapılacağı ifadesi de eklendi. Bu kanunun onayını takip eden otuz gün içinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyelerinin seçilmesine ve kanun yürürlüğe girer girmez askeri mahkemelerin kaldırılmasına karar verildi.
18 Çeşitli maddeler 2, 4 ve 7 numaralı değişiklerin yeni seçimlerin ardından yürürlüğe girmesine ve geçici madde hariç diğer değişikliklerin yeni seçilen cumhurbaşkanı yemin ettikten sonra yürürlüğe girmesine karar verildi. Cumhurbaşkanının tarafsız statüsünün ise referandum onayı alır almaz sona ereceği bildirildi.